وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا . « 1 » مؤلف : اكابر علما گفته‌اند كه شرط خلّت استسلام بنده است در عموم احوال به حضرت ذو الجلال ، و اين مقام ابراهيمى بوده ، لا جرم به خليل موسوم شد . و شرط محبّت فناى حبيب است در مقام محبوب و بقاى او به دو . و اين مقام محمّدى صلّى اللّه عليه و آله است ، لا جرم به حبيب موسوم گشته بود . و از اينجاست كه ذكر خلّت به ظاهر فرمود كه : وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا و ذكر محبّت باز به كنايه فرمود كه : فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ . « 2 » خليل سالك بود و حبيب مجذوب به سلوك . و سلوك نشانهء هستى و تفرقه است و جذبه علامت نيستى و جمعيّت . از سلوك خليل را به اين عبارت خبر دادند كه : إِنِّي ذاهِبٌ إِلى رَبِّي سَيَهْدِينِ « 3 » . از جذبه به حبيب به اين اشاره تنبيه كردند كه : أَسْرى بِعَبْدِهِ « 4 » . لا جرم آنچه نظرگاه خليل بود كه : نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ « 5 » ، قدمگاه حبيب گرداند كه : دَنا فَتَدَلَّى « 6 » . علّامه شعرانى : فقهاى ما از آن دقائق و رقائق عرفانى كه مؤيّد قرآن و اخبار باشد ، احتراز نجويند و آن را مخالف طريقت شرع ندانند ، هرچند قريحه‌هاى جامد از آن گريزانند : « و المرء عدوّ لما جهله » . و مخالفت علما با بدعت و بطالت و ترك سنّت جهّال متصوّفه است كه عرفاى حقيقى هم از آن بيزارند . « 7 » وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ . « 8 » مؤلف : و رغبت مىكنى از نكاح ايشان براى دمامهء خلقشان يا رغبت مىكنى در

--> ( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 124 . ( 2 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 31 . ( 3 ) . صافات ( 37 ) آيهء 99 . ( 4 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 1 . ( 5 ) . انعام ( 6 ) آيهء 75 . ( 6 ) . نجم ( 53 ) آيهء 8 . ( 7 ) . منهج الصادقين ، ج 3 ، ص 121 . ( 8 ) . نساء ( 4 ) آيهء 127 .